Bitkinin bilimsel adı “Fritillaria karakocanensis ” olarak bilinen Karakoçan lalesi, Zambakgiller(Liliaceae) familyasının Fritillaria cinsi içerisinde yer alan endemik bir bitkidir.
Fritillaria karakocanensis türü ilk olarak 2023 yılında Türkiye’nin Doğu Anadolu Bölgesi’nde yer alan Elazığ iline bağlı Karakoçan ilçesinde toplanmış ve yeni tür olarak bilim dünyasına kazandırılmıştır.
Yaşam alanı şuana kadar sadece Elazığ-Karakoçan ilçesi sınırları içerisinde olan bitkiye Türkçe isim olarak Karakoçan lalesi adı verilmiştir.
Etimoloji
Tür sıfatı, yeni türün keşfedildiği Elazığ ilinin Karakoçan ilçesinden alınmıştır.
Biyolojik sınıflandırma
Âlem:Plantae
Takım:Liliales
Familya:Liliaceae
Cins:Fritillaria
Tür:F. karakocenensis
Morfolojik tanım
13–30 cm uzunluğunda boylanabilen, çok yıllık, soğanlı bir türdür.
Dik gövdeli, gövde boyunca dağılmış, 4-5 adet yaprağa sahiptir.
Yapraklar sapsız, parlak, almaşlı, gövde boyunca dağılmış; alt yaprak, kanalikulat, mızraksı, sivri ila sivri uçlu; orta yapraklar, doğrusal, sivri uçlu; en üstteki yaprak, doğrusal, sivri uçludur. Soğan oval, kahverengi, ince ve kâğıtsı olup çok sayıda soğancıklıdır.
Çiçek, genişçe çan şeklinde; morumsu-kahverengi bir doku üzerine uç kısımları 1/3 oranında sarı renklidir. Nektarla, şeritsi-mızrak şeklinde, yeşil renktedir. Sapçık, sarı renkli, seyrek tüylü, tabana doğru genişlemiş; başcık 4,0–5,5 mm uzunluğunda, dikdörtgensi, sarı veya mor, alt tabana sabitlenmiş; Stilus 10–12 mm uzunluğunda, üç loblu, Kapsül obovoid, tepede kesik, tabanda kama şeklinde, kanatlı değil. Tohumlar yassı, obovoid,açık kahverengi, ağsıdır.
Çiçeklenme zamanı: Nisan–Mayıs.
Benzer taksonlar
- michailovskyi, F. reuteri and F. rhodocanakis
Habitat ve Dağılım
- Fritillaria karakocanensis, Doğu Anadolu’nun Karakoçan/Elazığ ilçesinde Sarıcan ile sınırlı yerel endemik bir türdür.
- 1600-1650 m arasında kalkerli ve kumlu toprakları tercih eder.
- Kuru kuru dere yatakları boyunca yetişir.
Ekolojik Durum ve Tehditler
- Karakoçan lalesi, endemik bir tür olarak sınıflandırılmıştır ve doğal olarak sadece belirli bir bölgede bulunur.
- Habitat kaybı, tarım faaliyetleri, aşırı otlatma ve insan faaliyetleri gibi etmenler nedeniyle halihazırda bilinen tek popülasyon için ciddi bir tehdit oluşturmaktadır.
- Nadir bulunması ve sınırlı dağılım alanı, türün koruma altına alınmasını önemli kılar.
Koruma Durumu ve Çalışmalar
- Karakoçan lalesi, Türkiye’nin endemik bitki türlerinden biridir ve koruma altına alınması gereken önemli bir bitki olarak kabul edilir.
- Türkiye’deki doğal yaşamı koruma çalışmaları kapsamında, Karakoçan lalesi gibi nadir ve yerel türlerin habitatlarının korunması ve bilinçlendirme faaliyetlerinin yürütülmesi önemlidir.
- Yerel yönetimler ve doğa koruma kuruluşları, türün popülasyonunu izlemek ve habitatını korumak için çaba harcamaktadır.
- Karakoçan lalesi, Türkiye’nin endemik bitki çeşitliliğinin korunması açısından önemli bir simge niteliğindedir ve bilimsel, ekolojik ve kültürel açıdan dikkate alınması gereken bir bitki türüdür.
Kaynaklar
- Sonay, V., Tekşen, M., Yıldırım, H., Balos, M. M., & Akan, H. (2023). Fritillaria karakocanensis (Liliaceae), a new species of the F. crassifolia group from Anatolia (Turkey). Nordic Journal of Botany, 2023(8), e03903.
- IUCN 2022. The IUCN red list of threatened species, ver. 2020–2. Red list guidance documents – IUCN standards and petitions committee. Guidelines for using the IUCN red list categories and criteria, ver. 15.1.
- Hill, L. 2014. Fritillaria. A list of published names ver. 4.6. – www. fritillariaicones.com/info/names/frit.names.pdf.
- Menemen, Y., Aytaç, Z. and Kandemir, A. 2016. Türkçe Bilimsel Bitki Adlandırma Yönergesi. – Bağbahçe Bilim Derg. 3: 1–3 [in Turkish].
- Tekşen, M. 2018. Fritillaria L. – In: Güner, A., Kandemir, A., Menemen, Y., Yıldırım, H., Aslan, S., Ekşi, G., Güner, I. and Çimen, A. Ö. (eds), Resimli Türkiye Florası 2. ANG Vakfı Nezahat Gökyiğit Botanik Bahçesi Yayınları, pp. 800–876 [in Turkish].
- Boissier, P. E. 1882. Flora Orientalis 5. – H. Georg, Genevae et Basileae, pp. 176–190.
Her türlü soru, görüş ve önerileriniz için iletişim kanallarımızı kullanabilirsiniz…